Το blog της Ελληνικής EurActiv

Του Άκη Κούτρα

Η άποψη που υποστηρίζει ότι η ανθρωπότητα βαδίζει με σταθερά αυξανόμενη ταχύτητα προς μια περίοδο ισχυρών εντάσεων και ευρείας κλίμακας αλλαγών σε πολιτικό και οικονομικό επίπεδο κερδίζει συνεχώς έδαφος. Η ισχυρή επάνοδος του λαϊκισμού και της εθνικιστικής ρητορικής του απομονωτισμού σε Ευρώπη και Ηνωμένες Πολιτείες και η αδυναμία που εκφράζει η παγκόσμια οικονομία, ιδιαίτερα αυτή της Δύσης, στην αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης της τελευταίας δεκαετίας έχουν καταφέρει ισχυρά πλήγματα στην πανοπλία του μεταπολεμικού status quo που μέχρι τώρα εξασφάλιζε μια, έστω και εύθραυστη κατά περιόδους, σταθερότητα.

Συνυπολογίζοντας την επανεμφάνιση της ξενοφοβίας αλλά και το πολεμικό σκηνικό που έχει στηθεί στη Μέση Ανατολή με επίκεντρο κυρίως τη Συρία, έχουν αρχίσει να πληθαίνουν οι φωνές παγκοσμίως που εκφράζουν ανησυχία για το μέλλον ενώ η συζήτηση για την πιθανότητα ενός νέου πολέμου παγκόσμιας κλίμακας έχει πάψει πια να αποτελεί ταμπού. Είναι όμως βάσιμη αυτή η ανησυχία ή μήπως αποτελεί απλά μια αδικαιολόγητα υπερβολική αντίδραση;
Στο άκουσμα μιας πιθανής σύγκρισης του σήμερα με μια περίοδο όπως αυτή του Μεσοπολέμου, που αποτελεί το προοίμιο της πιο πρόσφατης πολεμικής σύρραξης σε παγκόσμιο επίπεδο που βίωσε η ανθρωπότητα, αρκετοί διαφωνούντες θα χαρακτήριζαν ένα τέτοιο εγχείρημα ανούσιο και προϊόν κινδυνολογίας.

Ήταν αλήθεια όμως τόσο διαφορετική η επεκτατική πολιτική της Ναζιστικής Γερμανίας από τα ιμπεριαλιστικά οράματα του Πούτιν και του Ερντογάν; Είναι όντως ανέφικτο να βρεθούν ομοιότητες ανάμεσα στην ρητορική ξενοφοβίας που χαρακτηρίζει τον Τράμπ και πολλά δημοφιλή εσχάτως ευρωπαϊκά ακροδεξιά κόμματα και στον πλούσιο σε ρατσιστικά-φυλετικά στοιχεία λόγο του Χίτλερ και του Μουσολίνι; Πόσο μεγάλη είναι άραγε η απόσταση ανάμεσα στην οικονομική ύφεση της δεκαετίας του 1930 που κατέστησε μεγάλο κομμάτι του πλανήτη ακόμα πιο ευάλωτο απέναντι στην πολεμική ρητορική και στην σημερινή οικονομική κρίση που έχει αποσυντονίσει την πολιτική λογική με όπλο την οικονομική επιβίωση;
Τα επιχειρήματα που θα μπορούσαν να αμφισβητήσουν τέτοιου είδους συγκρίσεις είναι υπαρκτά και υπολογίσιμα αλλά η δυναμική τους μειώνεται με επικίνδυνο ρυθμό. Απόδειξη για αυτό αποτελούν οι ίδιες οι διεθνείς εξελίξεις. Όπως στις αρχές του 20ου αιώνα έτσι και σήμερα παρατηρείται μια νέα εθνικιστική έξαρση στα Βαλκάνια με αλυτρωτικές επιθυμίες.

Ο ρόλος του εγγυητή που έχουν υιοθετήσει η Ρωσία και οι ΗΠΑ στο Συριακό ζήτημα ξυπνούν αναμνήσεις αντίστοιχων εγγυήσεων που δόθηκαν πριν από έναν περίπου αιώνα σε χώρες όπως το Μαρόκο και η Πολωνία έχοντας ως αποτέλεσμα την τριβή μεταξύ των Μεγάλων Δυνάμεων γεγονός που συνέβαλε στην έναρξη των δύο Παγκοσμίων Πολέμων.

Η γοητεία και η επιρροή που ασκεί η επάνοδος του λαϊκισμού σε μεγάλο κομμάτι του δυτικού κόσμου έχει ήδη συμβάλει σε εξελίξεις παγκόσμιας αποσταθεροποίησης όπως το Brexit φέρνοντας στην επιφάνεια, έστω και θολές, μνήμες από την τελευταία περίοδο λαϊκιστικής ακμής που ανέδειξε μορφές όπως ο Γκέμπελς.
Η τοποθέτηση των προαναφερθέντων στοιχείων στην ίδια ζυγαριά δεν οδηγεί απαραίτητα στο κλισέ συμπέρασμα ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται. Οι μνήμες των σκοτεινών δεκαετιών του 1910 και του 1940 δεν έχουν ολότελα ξεθωριάσει. Διεθνείς οργανισμοί και παράγοντες όπως το ΝΑΤΟ και η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελούν ακόμα τους θεματοφύλακες της παγκόσμιας σταθερότητας ακόμα κι αν βρίσκονται σε φάση διάβρωσης.

Η μακροχρόνια πρόοδος της διπλωματίας και του δυτικού κατά βάση πολιτικού κόσμου αφήνουν υποσχέσεις για μια πιο νηφάλια διαχείριση ενδεχόμενης πολεμικής κρίσης ενώ το εμπόριο αποτελεί ακόμα τον εγγυητή της διατήρησης της ομαλής παγκόσμιας συνεννόησης παρά τις πρόσφατες ένεργειες του νέου ενοίκου του Λευκού Οίκου.
Οι ενδείξεις που μαρτυρούν την είσοδο του πλανήτη σε τροχιά δραστικών ανακατατάξεων είναι πια αδιαμφισβήτητες. Η ακριβής πρόβλεψη βέβαια της εξέλιξης αυτών των μεταβολών αποτελεί ένα ουτοπικό σενάριο. Η αίσθηση όμως που αρχίζει να δημιουργείται σε όποιον επιλέγει να αφουγκραστεί την παγκόσμια επικαιρότητα είναι ότι το έδαφος τείνει να γίνει επικίνδυνα γόνιμο για μια νέα γενικευμένη πολεμική σύγκρουση.

Λαμβάνοντας υπόψιν τις ομοιότητες ανάμεσα στο παρόν και στις περιόδους που προηγήθηκαν του ολέθρου των Παγκοσμίων Πολέμων οφείλουμε να αποδείξουμε ότι έχουμε γίνει σοφότεροι από τα λάθη του παρελθόντος.

 

 

Tweet about this on TwitterShare on Facebook0Share on Google+0Share on LinkedIn0
Author :
Print

Leave a Reply